2FG coaching en advies

Wat is er anders aan het coachen van hoogbegaafden?

“Wat is er nou bijzonder of anders aan het coachen van hoogbegaafden in plaats van ‘normale’ mensen?” Goede vraag, die me pasgeleden in de trein werd gesteld. Hieronder een aantal (ik geef hier een globaal beeld, dit is uiteraard per persoon en situatie verschillend) voorbeelden van aandachtsgebieden die specifiek bij het coachen van hoogbegaafden aan de orde kunnen komen.

  • Hoogbegaafden hebben regelmatig te maken met onbegrip van mensen om hen heen. Ze hebben een manager of baas die hen niet goed begrijpt en hebben moeite zich niet bemoeizuchtig op te stellen naar de baas toe. Door de manager in te laten zien dat het potentieel van de hoogbegaafde waardevol kan zijn voor de onderneming en er samen over te praten op welke manier die extra waarde kan worden benut kan er een tweeledig voordeel ontstaan.
    1. De hoogbegaafde voelt zich beter begrepen en gewaardeerd en
    2. De onderneming heeft baat bij de extra inzet en mogelijkheden van deze werknemer.
  • Hoogbegaafden hebben vaak last van faalangst (perfectionisme) of onderpresteren. Om dit te doorbreken is inzicht nodig in de manier van denken. Door complexe denkstructuren hebben hoogbegaafden vaak meer tijd nodig dan je zou verwachten bij het oplossen van, op het oog simpele, vraagstukken. Inzicht in de eigen denkstructuur en begrip van de reden waarom soms het antwoord op een simpel vraagstuk langer dan bij niet hoogbegaafden op zich laat wachten, kan helpen faalangst te verminderen.
  • Omdat hoogbegaafden nieuwe taken vaak snel op hoog niveau kunnen uitvoeren bestaat het gevaar dat ze daarin blijven hangen zonder dat hun passie of talent daar werkelijk ligt. Bore-out en burnout liggen op de loer. Het is daarom belangrijk de passie en talenten te achterhalen en te kijken of daarvoor voldoende ruimte is in het werk of de hobby.
  • Door op jonge leeftijd niet te hoeven presteren en toch goede resultaten te behalen en / of later in de opleiding vaak te gaan onderpresteren, komen veel hoogbegaafden terecht in functies die eigenlijk ver onder hun capaciteiten liggen. Dat hoeft lang niet altijd tot problemen te leiden maar het is van belang te achterhalen waar het fout is gegaan en of een afwachtende, of zelfs apathische, houding is om te vormen naar een initiatiefrijke en innoverende houding.
  • Complexe denkstructuren zorgen voor de mogelijkheid out of the box te denken en ingewikkelde structuren vaak snel te overzien. Het is belangrijk vertrouwen te hebben of te krijgen in deze manier van denken en te accepteren dat dit een bijzonder talent is.
  • Hoogbegaafden stellen zich vaak solistisch op. Als een manager of baas weet om te gaan met het potentieel van een hoogbegaafde werknemer zal deze in een team een voortrekkersrol kunnen hebben en een team tot grotere hoogte weten te bewegen.
  • Het opstarten of afmaken van praktisch uitvoerende taken geeft vaak problemen bij hoogbegaafden. Conceptueel denken en gefragmenteerd werken voeren de boventoon. Soms zijn simpele hulpmiddelen te gebruiken om dit te verbeteren, soms zal een andere werkomgeving -met minder uitvoerende taken- een oplossing kunnen brengen zodat ze beter tot hun recht kunnen komen.
  • Methodische werkvormen inzetten bij de coaching van hoogbegaafden werkt niet altijd even goed. Zij doorzien de werkstructuren snel en willen zichzelf niet zien als object dat door bepaalde tactieken wordt gemanipuleerd. Dit kan leiden tot weerbarstigheid en recalcitrantie. Het door de coach inzichtelijk maken van de te gebruiken tools en de methode en uitwerking ervan uitleggen appelleert aan een honger naar wetenschappelijke experimenteerdrang, een vorm van onderzoek waarbij de vraag: “Zou dat ook bij mij werken?” van belang lijkt te zijn.
  • De hiervoor genoemde recalcitrantie of weerbarstigheid kan soms in de (persoonlijke) ontwikkeling van een hoogbegaafde zich zelfs uiten als een volledig geblokkeerd brein. Het wíl gewoon niet! Vaak is er dan sprake van een fixed mindset waarbij de aandacht voor het proces boven het resultaat soelaas kan bieden.
  • Faalangst en een bepaalde vorm van onzekerheid over zichzelf (impostersyndroom, angst voor afwijzing door anders zijn en aanpassing) hebben bij hoogbegaafden vaak een andere oorsprong dan bij normaal begaafden. Als je daar iets mee wil doen dan zal je daar dus rekening mee moeten houden.
  • Belangrijk onderdeel bij het coachen van hoogbegaafden is vaak het leren accepteren van de eigen hoogbegaafdheid en dus het ‘anders zijn’. Beter leren begrijpen hoe je je verhoudt tot je omgeving en het bewuster omgaan met je verwachtingen (verwachtingsmanagement) geeft een hoogbegaafde veel rust en ruimte. En dat kan vaak geen kwaad met een brein dat 24/7 doorgaat. De ruimte die dit geeft ontstaat bijvoorbeeld door realistischer om te gaan met het leggen van ‘de lat’. 

Ook de onbenutte capaciteiten en de onwetendheid van de omgeving spelen in de coaching een belangrijke rol. De vraag hoe capaciteiten dan wél benut kunnen worden is ook van belang voor veel hoogbegaafden die er op latere leeftijd achter zijn gekomen dat ze hoogbegaafd zijn. Vaak hebben ze vooral last van hun hoogbegaafdheid. Dat beeld kan in de coaching worden bijgesteld.

Niet te lang eenzelfde taak kunnen uitvoeren wordt door de omgeving soms uitgelegd als desinteresse of concentratieprobleem terwijl de persoon zelf ervaart gewoon meer afwisseling in het werk nodig te hebben. Het is dus vaak niet wat het lijkt. Dat kan best verwarrend zijn.

Onderpresteren, faalangst, perfectionisme, zelfzekerheid, verwachtingen, aannames, zelfbeeld, hoogsensitiviteit, ADHD, fixed mindset, impostersyndroom, resultaatgerichtheid, het zijn termen die vaker dan gewoonlijk terugkomen in de coaching van hoogbegaafden.

Omdat een aantal ‘hoogbegaafde problemen’ hun oorsprong vinden in de (vroege) jeugd is vaak biografisch werken onderdeel van de coaching. Als je immers weet waar iets door is ontstaan, dan kan je er ook makkelijker blijvend iets aan veranderen. 

Arnout Mostert

Reageer hier:

Je kan hieronder een reactie achterlaten op dit artikel. Jouw reactie kan anderen helpen. Na goedkeuring wordt je reactie onder het artikel op deze website geplaatst. Het kan dus even duren voordat je reactie zichtbaar is. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd maar is wel verplicht om in te vullen. Dit is om spam te voorkomen.

Ben je blij met dit artikel? Heb je er wat aan gehad? Ik hoop het, want daar schrijf ik ze voor!

Het schrijven van artikelen kost veel tijd en inzet. Met een donatie help je mij om meer van dit soort publicaties te kunnen schrijven.